ตำรับยาจีนกับอาการผื่นลมพิษ (urticarial rash)

       อาการผื่นลมพิษ (urticarial rash) ซึ่งเกิดจากการแพ้อาหาร หรือแพ้สิ่งต่างๆรอบข้างที่ไม่ทราบสาเหตุ ที่เรียกกันว่าเป็นโรคภูมิแพ้ (allergy) นั้น ผป.มักจะถูกตรวจหาสาเหตุการแพ้ ด้วยการฉีดสารที่น่าสงสัยชนิดต่างๆเข้าไปใต้ผิวหนัง เพื่อหาสาเหตุของการแพ้ (skin allergic test) ผลการทดสอบที่ได้ก็มักทราบไม่ชัดเจนว่าแพ้อะไร ทำให้ผป.จำเป็นต้องกลับมารักษาด้วยการทานยาแก้แพ้อีก ซึ่งมักจะได้ผลดีชั่วครั้งชั่วคราว และต้องทานยาแก้แพ้กันตลอดเวลา หากหยุดยาอาการต่างๆก็มักจะกลับมาเป็นใหม่อีก โดยรวมๆอาการดังกล่าวมีสมมติฐานเกิดขึ้นมาจากการแพ้สารหรือสิ่งแปลกปลอมต่างๆรอบตัว

ซึ่งอาจจะมีสาเหตุมาจากภูมิต้านทานโรคของร่างกาย (immunity) ทำงานไม่ปกติ การรักษาจึงมุ่งไปที่การแก้อาการแพ้โดยใช้ยาแก้แพ้ ในบางรายอาจรักษาร่วมไปกับการให้ยากดภูมิคุ้มกันโรคเช่นยาในกลุ่มสเตียรอยด์ (steroid) ด้วย ในรายที่มีอาการมากๆอาจต้องฉีดยาสเตียรอยด์เพื่อกดอาการแพ้ไม่ให้ลุกลามไปถึงอวัยวะอื่นๆ

       ในมุมมองของแพทย์จีน อาการในกลุ่มผื่นลมพิษ มีได้หลายสาเหตุเช่น ร่างกายถูกปัจจัยหรือสิ่งแวดล้อมภายนอก (เช่นลม, ความเย็น) มากระทำที่ผิวหนัง หรือเกิดจากความร้อนที่เกิดขึ้นภายในร่างกายจากอวัยวะใดอวัยวะหนึ่งสร้างความร้อนขึ้นมา แล้วความร้อนลอยขึ้นออกมากระทบที่ผิวหนัง เกิดเป็นผื่นแดงคัน  หรือเกิดจากร่างกายมีสภาพพร่องของชี่ (qi) และเลือด เป็นต้น ซึ่งฟังดูแล้วก็อาจจะมีบางส่วนที่คล้ายคลึงกับการวินิจฉัยของแพทย์แผนปัจจุบันอยู่บ้างเหมือนกัน คือเป็นการแพทย์ที่วิเคราะห์มองอาการเจ็บป่วยในเชิงตรรกะที่เป็นวิทยาศาสตร์ธรรมชาติ (natural medicine) เหมือนกัน แต่อยู่บนคนละพื้นฐาน แพทย์จีนรักษาอาการผื่นลมพิษโดยการแยกแยะสาเหตุ โดยการตรวจร่างกาย ผู้ป่วยก่อนว่ามีสาเหตุจากอะไร (ใช้วิธีการซักประวัติ ดูลิ้น จับชีพจรหรือแมะ) หลังจากนั้นจึงจะให้การรักษาได้ด้วยวิธีการฝังเข็มหรือใช้สมุนไพรจีน หรือทั้งสองอย่างร่วมกัน

                  เพื่อให้เข้าใจหลักการทำงานของตำรับยาจีนที่นำมาใช้รักษาอาการเจ็บป่วยของผู้ป่วยแต่ละคน ว่ามีกลไกการทำงานอย่างไร ขอยกตัวอย่างเป็นกรณีศึกษาผู้ป่วยชาย อายุ 38 ปี มีอาการเป็นผื่นแดงและมีอาการคัน เป็นๆหายๆ มักเป็นที่บริเวณแขนขา หรือตามลำตัวบางครั้งก็เป็นที่บริเวณใบหน้าด้วย มักเป็นเวลาร้อนหรือมีเหงื่อ บางครั้งมีอาการภายหลังทานอาหารทะเล บางครั้งก็มีอาการขึ้นมาเองในขณะนั่งทำงานในห้องปรับอากาศ ผป.ต้องทานยาแก้แพ้เพื่อควบคุมอาการดังกล่าว ผป.ตัดสินใจจะหยุดทานยาแก้แพ้และเปลี่ยนมารักษาด้วยวิธีแผนจีน จึงได้มาพบแพทย์จีน จากการซักประวัติและตรวจร่างกาย วิเคราะห์ได้ว่าอาการที่เป็นเกิดมาจาก ร่างกายถูกปัจจัยภายนอกมากระทำ เช่นลมมากระทำที่ผิวหนัง (อาการผื่นลมพิษอาจเกิดจากลมหรือไปนั่งตากลมได้ แต่ส่วนใหญ่แล้วมักจะเกิดจากการไปทานอาหารทะเล  หรือไปสัมผัสกับสารบางชนิด หรือถูกแมลงกัด ซึ่งตรงกับความหมายในทัศนะของแพทย์จีนว่า “ร่างกายถูกปัจจัยหรือสิ่งแวดล้อมภายนอกเช่นลม มากระทำ” แพทย์จีนไม่ได้ไปวิเคราะห์ตั้งแต่ก่อนเกิดเหตุว่าผป.ไปทานอาหารทะเลมาหรือไม่ หรือไปสัมผัสกับสารบางชนิด หรือไปถูกแมลงกัด แต่มองอาการที่เป็นในขณะนั้นว่า ผื่นลมพิษที่เป็นมีลักษณะเป็นปื้นแดงๆ กระจายกันอยู่ มักจะเปลี่ยนตำแหน่งทีอยู่ทุกครั้งเวลาที่เป็น เวลาเป็นมีความรู้สึกร้อนและคัน อาการที่กล่าวมาทั้งหมด มีลักษณะเหมือนธรรมชาติของลมร้อน หรือลมร้อนชื้น ซึ่งมักจะมีการเคลื่อนไหวพัดไปมา เปลี่ยนตำแหน่งไปมาตลอดเวลา สัมผัสได้ถึงความร้อน แพทย์จีนจึงได้แนวคิดของการเกิดผื่นลมพิษ ว่ามีความคล้ายคลีงกับธรรมชาติของลมร้อนที่มากระทำต่อภายนอกของร่างกาย แล้วความร้อนส่งผลลงไปถึงเส้นเลือด ทำให้เกิดเป็นพิษสะสมขึ้นภายในร่างกาย ก่อให้เกิดอาการเป็นผื่นและอื่นๆตามมา)